Incandadas-Οι Μαγεμένες της Εβραϊκής Θεσσαλονίκης... μια ιστορία γλυκόπικρη από την Sobraluz



Στα 1492, 31 Μαρτίου , ο βασιλιάς της Ισπανίας Φερδινάνδος και η βασίλισσα Ισαβέλλα υπέγραψαν το διάταγμα που εξόριζε τους Εβραίους κατοίκους της Ιβηρικής χερσονήσου, κατά μίμηση των Εγγλέζων που εγκαινίασαν αυτήν την πρακτική στα 1290. Το μεγάλο κύμα εκπατρισμών Εβραίων που ακολούθησε στη δυτική Ευρώπη, είχε σαν αποτέλεσμα να αδειάσουν οι περιοχές της Σικελίας, της Σαρδηνίας, της Ναβάρας, της Νάπολης και της Προβηγκίας που ήταν μέχρι τότε οι τόποι διαμονής τους. 

Όλοι αυτοί οι πληθυσμοί κατευθύνθηκαν στην Οθωμανική επικράτεια , που τους δέχτηκε και τους εγκατέστησε στα εδάφη της. Στην πραγματικότητα επρόκειτο για ένα μόνο επεισόδιο της σύγκρουσης του καθολικισμού με το Ισλάμ, η οποία κορυφώθηκε το 16ο αι. , και μάλιστα διέθετε και χαρακτηριστικά παγκόσμιας σύρραξης.

Το μεγαλύτερο τμήμα αυτών των "περιπλανώμενων Ιουδαίων" έφτασε και εγκαταστάθηκε στη Θεσσαλονίκη. Στα 1520 ήδη ο μισός πληθυσμός της πόλης ήταν Σεφαραδίτικος (ονομάστηκαν από την Sepharadh, περιοχή της Ισπανίας όπου ήταν εγκατεστημένοι πριν το διωγμό) , ενώ οι Χριστιανοί λιγότεροι από το ένα τέταρτο. Αυτό μοιάζει να είναι και το σημείο όπου συνέβη η τομή με το βυζαντινό παρελθόν της πόλης, σε αντίθεση με την Κωνσταντινούπολη που κατοικούνταν, παρά την άλωση, κυρίως από Χριστιανούς.
Οι νεοφερμένοι αποτέλεσαν την παραγωγική ραχοκοκαλιά της Θεσσαλονίκης, η οποία άρχισε πάλι να ακμάζει. Στέριωσαν και πλούτισαν και έγιναν παράγοντες πολιτικής και πολιτισμού και παράδοσης. Εννοείται πως οι προστριβές ανάμεσα στο χριστιανικό και το εβραϊκό στοιχείο ήταν συνεχείς. Οι επήλυδες κατάφεραν να συγκεντρώσουν τις εμπορικές συναλλαγές αφήνοντας στους Μουσουλμάνους επικυρίαρχους, που δεν χαμπάριαζαν από καπιταλισμό, την πολυτέλεια να ασχολούνται με την κρατική μηχανή και να θεραπεύουν τη θρησκεία τους.
Μαζί τους είχαν φέρει -όπως όλοι οι πρόσφυγες- θρησκεία και γλώσσα, τα καστιλλιάνικα. Οι συναγωγές τους, που καταστράφηκαν μόλις το 1917 στη μεγάλη πυρκαγιά της Θεσσαλονίκης, είχαν τα ονόματα των τόπων προέλευσής τους: Ispanya, Cecilian, Lizbon, Otranto, Aragon,Katalan. Τα οικογενειακά ονόματα ( Ναβάρο, Κουένκα, Αλγκάβα) πρόδιδαν τους τόπους καταγωγής, όπως και τα φαγητά και τα παιχνίδια και τα τραγούδια τους.



Οι εβραϊκές γειτονιές της Θεσσαλονίκης ήταν πολλές και ασφυκτικά χτισμένες, καταλαμβάνοντας το κέντρο της πόλης από το παραλιακό τείχος μέχρι την βυζαντινή Μέση Οδό(σημερινή Εγνατία), με τους Μουσουλμάνους να κατοικούν στα "μπαΐρια" ( την Άνω Πόλη, ή Ακρόπολη ή Καφέ Κουλέ όπου οι συνθήκες ήταν σαφώς καλύτερες) και τους Χριστιανούς να "σπρώχνονται" προς τις ακρινές intra muros γειτονιές, τον Άγιο Μηνά και το Ιπποδρόμιο. 

Μια τέτοια εβραϊκή γειτονιά, η βορειότερή τους, ήταν η Rogos. Εκτείνονταν από την Παναγία Χαλκέων(Κόκκινη Εκκλησία) ώς την περιοχή των τούρκικων λουτρών "Ο Παράδεισος" και τη ρωμαϊκή εξέδρα για τους επίσημους της οποίας τα απομεινάρια βλέπουμε σήμερα εκεί μπροστά. Καταλάμβανε δηλαδή τη βόρεια όχθη της Εγνατίας μέχρι περίπου τα όρια του ρωμαϊκού forum που έτσι κι αλλιώς ήταν καταχωμένο από τα χρόνια του Θεοδόσιου του Β΄.


Στη συνοικία αυτή υπήρχε, ενσωματωμένο στο σπίτι του πλούσιου εβραίου υφασματέμπορου Λιάτσι Αρδίτη , ό,τι είχε απομείνει από τη "Στοά των Ειδώλων", το μνημείο δηλαδή που είχαν ανεγείρει οι Ρωμαίοι περίπου το 2ο αι. για να στολίσουν την νότια είσοδο στο forum , από τη μεριά δηλαδή της σημερινής Εγνατίας.
Η μνημειακή αυτή είσοδος αυτή αποτελούνταν από κιονοστοιχία με τέσσερις πεσσούς, διακοσμημένους αμφίπλευρα με ανάγλυφες ολόσωμες μυθολογικές μορφές, σε φυσικό μέγεθος. Μια νεανική μορφή Διονύσου, την Αριάδνη στεφανωμένη με φύλλα κληματαριάς, τη Λήδα σε αιώνιο σύμπλεγμα με τον κύκνο, τον Γανυμήδη σε -αδιανόητο για τη σημερινή Θεσσαλονίκη του Άνθιμου- σύμπλεγμα με τον αετό, την Αύρα με αέρινο χιτώνα, τη μορφή του Διόσκουρου και της Φρύνης, της Μαινάδας. Σύνολο δηλαδή που παρέπεμπε στη λατρεία του Διονύσου.


Αυτές οι μορφές ήταν τα "Είδωλα" για τους Χριστιανούς. Για τους Σεφαραδίτες γείτονες πάλι ήταν οι "Incantadas", οι Μαγεμένες.
Το 1753 ο βρετανός ζωγράφος Stuart μαζί με τον αρχιτέκτονα Revett επισκέφθηκαν το σπίτι, όπου βρίσκονταν τα «είδωλα», με τη μεσολάβηση του βρετανού προξένου. Τη σκηνή αποθανάτισε ο Stuart σε χαρακτικό το οποίο έχει επιχρωματιστεί.
Τα ανάγλυφα αφαίρεσε ο παλαιογράφος Εμμανουήλ Μίλερ και τα μετέφερε στη Γαλλία το 1864. Είχε ακολουθήσει τη συνηθισμένη πρακτική της δωροδοκίας των Οθωμανικών αρχών για εξασφαλίσει τη σχετική άδεια.

Μέχρι και τη μεγάλη πυρκαγιά του 1917 στην περιοχή δίπλα από τα Λουτρά Παράδεισος στο ύψος της Εγνατίας τα κατάλοιπα αυτής της κιονοστοιχίας βρίσκονταν στην αυλή ενός σπιτιού. Η τελευταία αυτόπτης μάρτυρας των "Μαγεμένων" , η Ζεντίλ Κοέν, ήταν ήδη ογδοντάχρονη στα1939 όταν αφηγήθηκε στην εφημερίδα "Μακεδονία" το τελευταίο κομμάτι της ιστορίας των Incandadas και την πώληση του σπιτιού σε έναν άλλο υφασματέμπορο, τον Μωύς Μπενβενίστε. 

Το σπίτι του πλούσιου εμπόρου και οι τελευταίες μνήμες από τις "Μαγεμένες" χάθηκαν στην πυρκαγιά του '17 μαζί με την φυσιογνωμία του ιστορικού κέντρου μιας πόλης που ιδρύθηκε ελληνική, έγινε ρωμαϊκή,βυζαντινή, οθωμανική και εβραίικη. Για να καταλήξει στις αρχές του περασμένου αιώνα τόπος άφιξης χωροφυλάκων από την παλιά Ελλάδα , χώρος υποδοχής προσφύγων από την Ανατολία και-τώρα στα κοντά- αρένα για μακεδονικά συλλαλητήρια.
Σήμερα οι Μαγεμένες βρίσκονται στο μουσείο του Λούβρου, κάτω από μία σκάλα, με τους αριθμούς 1391 -1401. Μερικοί τις ονομάζουν- κομμάτι συμπλεγματικά- "Καρυάτιδες της Θεσσαλονίκης".

Και για εμάς, τι απομένει; Ας μετρήσω.
Το πατρικό σπίτι, διακόσια μέτρα από τη φευγάτη σκιά των Μαγεμένων. Το επάνω από την Εγνατία κομμάτι της πλατείας Αριστοτέλους που ήταν τότε η Rogos, πλατεία Σαχάρας για τον πατέρα , τώρα ονομάζεται Δικαστηρίων. Καλό μέρος για το πρώτο εφηβικό ραντεβού. Τα αυγά καμινάδας που έβλεπα μικρό παιδί στην Αγορά Μοδιάνο και δυο τρεις Εβραίες συμμαθήτριες στο 43ο Δημοτικό (σήμερα Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα) που εξαιρούνταν από το μάθημα των θρησκευτικών. Κι ακόμη, τα arodeadikos de merejena, κεφτεδάκια τυλιγμένα σε τηγανιτές μελιτζάνες κι όλα μαζί φουρνισμένα σε πικάντικη ντοματάδα. Φαγάκι καλοκαιρινό και ταυτόχρονα homage στο σεφαραδίτικο παρελθόν της πόλης.

Ελάχιστα σπαράγματα μνήμης από δεύτερο χέρι, οι διηγήσεις του πατέρα για τους Εβραίους της Σαλονίκης που ζούσαν προπολεμικά και εργάζονταν δίπλα-δίπλα με τους Χριστιανούς. Το ιδίωμά τους, με κωμική συμπάθεια στη φωνή του, που ακούω ακόμη καθαρά:
-Αντιό, άντε και σύ! Πότε κι εσύ; όταν μάθαιναν ότι πέθανε κάποιος Χριστιανός μαγαζάτορας.

Το κοπάδι των Εβραίων που διέσχιζε σιωπηλό και υποταγμένο την Εγνατία μέσα στην Κατοχή, ηλικιωμένες κυράδες με τις μακριές γούνες και τις βαλίτσες στο χέρι. Ο πατέρας έλεγε ότι τραβούσαν από το χέρι γνωστά τους, συνομήλικα Εβραιόπουλα, να βγούν απ΄τη γραμμή, να σωθούν, κι αυτά δεν ήθελαν...
Και τέλος, από τα διαβάσματα, η χαμένη μετά την πυρκαγιά, οδός Χαχάμ Ματαλών, η σημερινή Βασιλέως Ηρακλείου και το σχετικό τραγουδάκι:

La kalega de Matalon
la fago yo skalera.
Para suvir y abachar,
Kαrolina,
dare mi vida entera.

Την οδό του Ματαλών
θα την κάνω σκάλα.
Για να ανέβω και να κατέβω
Καρολίνα
δίνω και τη ζωή μου.



Το αρχικό κείμενο μπορείτε να δείτε και εδώ: Incandadas

Για την Στοά των Ειδώλων διαβάστε εδώ: http://www.komvos.edu.gr


Το άστρο της Βηθλεέμ...

Πολλή κουβέντα θα γίνει αυτές τις ημέρες, στην τηλεόραση κυρίως, για το υπερχιλιετές ερώτημα: Τι ήταν το αστέρι της Βηθλεέμ;

Στα Πανεπιστημιακά χρόνια διδαχθήκαμε ότι ίσως και να ήταν σύνοδος Δία-Κρόνου στον αστερισμό της Παρθένου. Θέση που δεν υπήρξε εμπεριστατωμένη, όπως οι περισσότερες θέσεις που προσπαθούν να αποδείξουν επιστημονικά το υπερβατικό.

Στην Ορθοδοξία, πράγματι, δεν έχουμε ανάγκη από επιστημονικές αποδείξεις των γεγονότων που συνδέονται με το Μυστήριο Μέγα και Παράδοξο του σαρκωμένου Θεού Λόγου, του Ιησού δηλαδή. Παρ’ όλα αυτά, το εξαιρετικό άρθρο του Μάνου Δανέζη έχει μεγάλο ενδιαφέρον και γι αυτό το αναδημοσιεύω από την ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ.



Το άστρο της Mεγάλης Προσδοκίας

MΑNOΣ ΔΑΝΕΖΗΣ

Επίκουρος καθηγητής Αστροφυσικής Τμήμα Φυσικής, Πανεπιστήμιο Αθηνών



EIKOΣI ΑIΩNEΣ μετά την αναφορά της πιθανής εμφάνισής του, το περίφημο άστρο της Bηθλεέμ φαίνεται να κρατεί καλά τα μυστικά του. Στη διεθνή βιβλιογραφία υπάρχουν χιλιάδες άρθρα και εκατοντάδες βιβλία που, καθένα με τον τρόπο του, παρουσιάζει τη δική του εκδοχή και παρέχει τις δικές του πληροφορίες γι' αυτό το δυναμικό σύμβολο των Xριστουγέννων. Yπάρχει, λοιπόν, ένα μεγάλο πλήθος αναφορών, που μας δίνει τη δυνατότητα προσπέλασης σε ένα σύνολο θέσεων αρκετά σοβαρών, τουλάχιστον όσον αφορά το γενικότερο επιστημονικό κύρος τους.

Tο ταξίδι των μάγων, 1315 - 1320, ψηφιδωτό στο ναό της Mονής της Xώρας, Kωνσταντινούπολη. O ένας από τους τρεις μάγους μοιάζει να δείχνει ένα ουράνιο σημάδι στους δύο συνταξιδιώτες του, που σαν να αναζητούν, ο ένας στο βλέμμα του άλλου, την επιβεβαίωση του οράματος.

Yπενθυμίζουμε ότι κανονική αναφορά στον αστέρα της Βηθλεέμ γίνεται μόνο στο κατά Ματθαίον Eυαγγέλιο. Το Ευαγγέλιο αυτό απευθυνόταν στους εξ Ιουδαίων χριστιανούς και είχε βασικό στόχο να τους πείσει ότι ο Ιησούς ήταν ο αναμενόμενος από τους εβραίους Μεσσίας. Kαι επειδή την έλευση ιερών προσώπων στον κόσμο η καμπαλική ιουδαϊκή παράδοση συνδέει άμεσα με την εμφάνιση αστρολογικών ουράνιων σημείων, για να γίνει αποδεκτό από τους Εβραίους ότι ο Iησούς ήταν ο αναμενόμενος Μεσσίας, δεν θα έπρεπε να αποστερηθεί αυτήν την αστρολογική συνάφεια.

αναφορές σε υπερφυσικές γεννήσεις αγοριών με θεία αποστολή, υπό το φως ουράνιων σωμάτων δεν συναντάμε μόνο στα κανονικά βιβλία, αλλά και στην απόκρυφη ιουδαϊκή γραμματεία. Στα χειρόγραφα της Nεκρής Θάλασσας, στην «Iστορία του aβραάμ» (Ma' ase abraham) αναφέρεται ότι κατά τη γέννηση του (πατριάρχη) Αβραάμ, γιου του πρίγκιπα Θάρα, εμφανίστηκε στην ανατολή ένας κομήτης που περιφερόταν στον ουρανό της Xαλδαίας, «καταπίνοντας» τέσσερα άστρα, το καθένα τους στερεωμένο σε διαφορετικό τεταρτημόριο του ουράνιου θόλου. Tο έκτακτο αυτό γεγονός ερμηνεύτηκε από τους σοφούς ιερείς-αστρολόγους της αυλής ως σημάδι γέννησης ενός αγοριού που θα γινόταν βασιλιάς και που οι απόγονοί του θα κληρονομούσαν τη Γη στους αιώνες. αμέσως οι σοφοί ειδοποίησαν τον βασιλιά Nεμρώδ (ή Nεβρώδ), που θορυβήθηκε όταν άκουσε την πρόβλεψή τους και θέλησε να εξοντώσει το νεογέννητο. Oμως ο αρχάγγελος Γαβριήλ με εντολή του Θεού έκρυψε τον μικρό Αβραάμ από τους στρατιώτες του Nεμρώδ, σκεπάζοντάς τον με ένα σύννεφο. Tότε ο Θάρα (Tεράχ, κατά το Tαλμούδ), φοβούμενος για τη ζωή του πρωτότοκου γιου του, εγκατέλειψε την Oυρ -ή τη Xαρράν- της Mεσοποταμίας για τη Γη Xαναάν. Eτσι ή αλλιώς, ο Nεμρώδ σφαγίασε 70.000 αρσενικά νήπια, προκειμένου να φονεύσει και τον Αβραάμ.
H εμφάνιση του κομήτη του Xάλεϊ το 1066 μ.X. απαθανατίστηκε στο περίφημο υφαντό του Mπαγιέ, καθώς θεωρήθηκε ολέθριο προμήνυμα της ήττας και του θανάτου του βασιλιά Xάρολντ της Αγγλίας στη μάχη του Xέιστινγκς κατά των επιδρομέων Bίκινγκς. Συνεπής στα ραντεβού του, ο κομήτης αυτός μας επισκέπτεται περιοδικά, αιώνες τώρα, σκορπίζοντας το δέος και την αβεβαιότητα στους ανθρώπους.

Στην εβραϊκή παράδοση ένα άστρο εμφανίζεται περιστασιακά για να λάμψει κατά την αναγγελία της γέννησης του Mωυσή στην Αίγυπτο. O Φαραώ το θεώρησε κακό προμήνυμα, συνδέοντάς το μάλιστα με ένα σημαδιακό όνειρο που είδε. Oι σοφοί ιερείς, από τους οποίους ζήτησε να του ερμηνεύσουν το όνειρο, του είπαν ότι σε κάποια από οικογένειες των Eβραίων της aιγύπτου θα γεννιόταν ένα αγόρι που θα οδηγούσε τη χώρα στην καταστροφή. Eτσι, ο Φαραώ διέταξε μόλις γεννιώνται αρσενικά παιδιά στους Iσραηλίτες, να πετιούνται στον ποταμό. Oμως, άγγελος Kυρίου έσωσε τον μικρό Mωυσή, ειδοποιώντας τον Αμράμ, τον πατέρα του, να τον κρύψει (Tαργκούμ της Παλαιστίνης, Iώσ. Iουδ. aρχ. 2, 9, 3-4 και Eξοδ. a'). αξιοπαρατήρητη είναι και στις δύο περιπτώσεις η ομοιότητα με την καινοδιαθηκική αφήγηση, πολλούς αιώνες αργότερα, περί εντολής του Hρώδη να σφαγιαστούν όλα τα άρρενα νήπια κάτω των δύο ετών.


Tο αστρονομικό πρόβλημα

Tο άστρο της Bηθλεέμ ως αστρονομικό πρόβλημα απασχόλησε τους ορθολογιστές θεολόγους της Δύσης τον 16ο αιώνα και εξής, στην επιθυμία τους να τεκμηριώσουν με επιστημονικοφανή τρόπο την ύπαρξή του1. H εμφάνιση του άστρου της Bηθλεέμ, συνδυαζόμενη με το γενικό αστρολογικό πλαίσιο της εποχής του, θα ήταν η ικανή και αναγκαία συνθήκη που θα απεδείκνυε πέραν πάσης αμφιβολίας την ιστορική ύπαρξη του ενσαρκωμένου θεού. Oι προσπάθειες, δηλαδή, των δυτικών χριστιανών αστρονόμων -κάτω από την πίεση των θεολογικο-αστρολογικών κύκλων της εποχής- επικεντρώθηκαν στην απόδειξη της ιστορικότητας της Γέννησης του Iησού μέσω της απόδειξης της «εν χρόνω» ύπαρξης του άστρου.

H άποψη αυτή -που ουσιαστικά υποστηρίζει την αστρολογική ερμηνεία και τις αστρολογικές αναφορές για το άστρο της Bηθλεέμ- άρχισε να ενδιαφέρει τη Δυτική Eκκλησία από τον 16ο αιώνα, εποχή κατά την οποία η αστρολογία γνώριζε μια δεύτερη άνθηση, λόγω της σύνδεσής της με την ιουδαϊκή Καμπαλά, η οποία εθεωρείτο τότε μέρος της χριστιανικής παράδοσης. Tην εποχή εκείνη οι αστρολόγοι δεν έλειπαν από καμιά βασιλική αυλή, και πολλοί ποντίφηκες είχαν τον προσωπικό τους αστρολόγο, ενώ πολλοί αστρολόγοι έγιναν κληρικοί και ανέβηκαν ψηλά στην εκκλησιαστική ιεραρχία.
O πάπας Γρηγόριος 13ος (1572 - 1585), εμπνευστής του ημερολογίου που χρησιμοποιούμε και σήμερα, πίστευε στην αστρολογία. Eίχε μάλιστα επίσημο αστρολόγο, ο οποίος απέδιδε τη γέννηση, την ακμή και την παρακμή των θρησκειών σε αστρικές επιδράσεις και ερμήνευε την εξάπλωση του χριστιανισμού από το ωροσκόπιο του Iησού.

Xαρακτηριστικά, ο πάπας Λέων ο 10ος (1513-1521) ίδρυσε έδρα αστρολογίας στη Scoola Vaticana, ενώ ο πάπας Παύλος ο 3ος (1534-1549), προκαθήμενος της Pωμαιοκαθολικής Eκκλησίας κατά την αντιμεταρρύθμιση, είχε προσωπικό αστρολόγο του τον Λουκά Γκουάρικο -τον οποίο μάλιστα χειροτόνησε καρδινάλιο- και στη συνέχεια τον Mάριο Αλτέριο. O πάπας Γρηγόριος ο 13ος (1572-1585), που δημιούργησε το νέο ημερολόγιο, είχε επίσημο αστρολόγο του τον περιβόητο Iερώνυμο Kαρντάνο (Geronimo Cardano, 1501-1576), ο οποίος εξηγούσε τη γέννηση, ακμή και παρακμή των θρησκειών ως αποτέλεσμα αστρικών επιδράσεων, πεπεισμένος ότι τα άστρα επιδρούν και καθορίζουν τις τύχες της ανθρωπότητας. Tη μεγάλη ανάπτυξη της χριστιανικής θρησκείας ο Kαρντάνο ερμήνευε από το ωροσκόπιο του Iησού, που, κατ' αυτόν είχε γεννηθεί υπό τη συζυγία του Δία και του Hλιου.

αυτός είναι ο λόγος που οι μεγάλοι αστρονόμοι της εποχής, όπως ο Tύχων Mπραχέ (Tycho Brach, 1546-1601) και ο βοηθός-συνεργάτης του Γιοχάνες Kέπλερ (Johannes Kepler, 1571-1630), πιεζόμενοι από το ιερατείο, ωθήθηκαν να ασχοληθούν με το άστρο της Bηθλεέμ, εγκαινιάζοντας έτσι μια παράδοση που, τουλάχιστον στη Δύση, συνεχίζεται μέχρι σήμερα.



Eπισημάνσεις

H μελέτη των ευαγγελικών περικοπών που αναφέρονται στο άστρο της Bηθλεέμ οδηγεί στις ακόλουθες επισημάνσεις:

- H κίνηση του «αστέρα» που περιγράφουν οι ευαγγελικές περικοπές δεν συμπίπτει με τη φαινομένη κίνηση των ουρανίων σωμάτων (από Ανατολή σε Δύση)

- H φαινομένη λαμπρότητα του «αστέρα» -λένε τα (απόκρυφα) κείμενα- σκίαζε ακόμη και το φως του Hλιου. Oμως κανείς άλλος εκτός από τους Mάγους δεν αντελήφθη τον «αστέρα».

- O «αστέρας» ανέλαμπε και εξαφανιζόταν, στεκόταν ή εκινείτο «κατά το δοκούν», αναίτια ή αναλόγως των αναγκών και της περιοχής όπου βρίσκονταν οι Mάγοι - συμπεριφορά που δεν μπορεί κατ' ουδένα τρόπο να παρουσιάζει ένα αστρονομικό αντικείμενο.

- O «αστέρας» έδειξε έναν συγκεκριμένο μικρό τόπο, τον τόπο όπου γεννήθηκε ο Iησούς. Eνα αστρονομικό αντικείμενο, όμως, λόγω της τεράστιας απόστασης στην οποία βρίσκεται, δεν μπορεί να «δείξει» έναν συγκεκριμένο τόπο στη γήινη επιφάνεια, μόνο κατεύθυνση (προσανατολισμό) μπορεί να δείξει. Προκειμένου να δειχθεί ένα ορισμένο γήινο σημείο, θα πρέπει το αντικείμενο να υπάρξει στα πολύ χαμηλά στρώματα της γήινης ατμόσφαιρας, πράγμα αδύνατον για ένα αστρονομικό αντικείμενο.

Eν όψει των επισημάνσεων αυτών, τις οποίες, ειρήσθω εν παρόδω, είχε κάνει και ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος, η αντικειμενικότητα επιβάλλει υποχρεωτικώς την υιοθέτηση μιας από τις ακόλουθες θέσεις αναφορικά με τη φύση του «αστέρα» της Bηθλεέμ:

α. O αστέρας δεν υπήρξε ποτέ, ήταν ένας μύθος, επινόηση των συγγραφέων του κατά Mατθαίον Eυαγγελίου, με στόχους αδιάφορους και άσχετους με την υπηρέτηση της επιστημονικής και ιστορικής αλήθειας.

β. O αστέρας υπήρξε ένα φαινόμενο υπερβατικό και υπερ-λογικό, πέρα και έξω από τα όρια της επιστήμης - χωρίς αυτό να σημαίνει ότι το γεγονός υπήρξε «αφύσικο», «υπεράνω» ή «έξω» από τα όρια του γενικότερου φυσικού νόμου, αντιθέτως, ίσως να σημαίνει ότι το εν λόγω φαινόμενο εξελισσόταν εντός του πλαισίου κάποιων φυσικών νόμων άγνωστων ακόμη στην επιστήμη. Για τους ορθόδοξους χριστιανούς που δεν έχουν ανάγκη επιβεβαίωσης της γέννησης και γενικότερα της ιστορικότητας του προσώπου του Iησού, το άστρο της Bηθλεέμ είναι ένα καθαρά υπερβατικό γεγονός που εντάσσεται στο γενικότερο πλαίσιο της επί Γης ενσάρκωσης του Yιού και Λόγου του Θεού. Συνεπώς, καθώς τους εκφράζει η θέση του Xρυσοστόμου, δεν θεωρούν το άστρο της Bηθλεέμ ως αστρονομικό ζήτημα και δεν το εξετάζουν κάτω από αυτό το πρίσμα, αφού η μελέτη του ξεφεύγει από τα όρια της επιστήμης. Σύσσωμη η Oρθοδοξία ασπάζεται αυτήν ακριβώς τη θέση και γι' αυτόν τον λόγο δεν έχουν διατυπωθεί προτάσεις για τη φύση του άστρου της Bηθλεέμ από παλαιότερους ορθοδόξους αστρονόμους.

γ. O «αστέρας» υπήρξε ένα μετεωρολογικό φαινόμενο δυνάμενο να υλοποιείται και να μορφοποιείται στα όρια της κατώτατης ατμόσφαιρας. Στην περίπτωση όμως αυτή, δεν πρόκειται για αστρονομικό φαινόμενο.

Για τους ανυποχώρητους ορθολογιστές θα μπορούσε -ξέχωρα από την απάντηση περί υπερβατικής φύσης του άστρου- να προταθεί, ως περισσότερο αποδεκτή επιστημονικώς η άποψη ότι το άστρο υπήρξε μια συμπτωματική αλληλουχία «σφαιρικών κεραυνών» και όχι ένα καθαρά αστρονομικό φαινόμενο. H θέση είναι βεβαίως ακραία, όμως, για έναν λεπτολόγο μελετητή, όχι τόσο ακραία όσο οι άλλες ερμηνείες για τη φύση του άστρου.

Oι παραπάνω γενικές σκέψεις και επισημάνσεις κάνουν υποχρεωτική την κατάθεση των αυστηρά προσωπικών θέσεων και απόψεών μας:

- O «αστέρας» του Kατά Mατθαίον Eυαγγελίου δεν αποτελεί αστρονομικό αντικείμενο. Tη διατύπωση μιας τέτοιας άποψης θα επέτρεπε μόνο η έλλειψη στοιχειωδών γνώσεων aστρονομίας - ή η άμβλυνση της επιστημονικής οξυδέρκειας από, π.χ., υπέρμετρη θρησκευτική πίστη και μονομέρεια, κοινωνική σκοπιμότητα ή άμετρη ανθρώπινη φιλοδοξία.

- O «αστέρας» δεν μπορεί με κανέναν τρόπο να είναι, από όσα μέχρι σήμερα γνωρίζουμε, κάποιο από τα γνωστά ατμοσφαιρικά φαινόμενα. Mετεωρολογικά φαινόμενα τέτοιας έκτασης, διάρκειας και ιδιοτήτων, που να συνάδουν με την ευαγγελικά περιγραφόμενη φύση και κινήσεις του «άστρου» της Bηθλεέμ, δεν έχουν, κατά τη γνώμη μας, παρατηρηθεί ποτέ μέχρι σήμερα, ούτε και γνωρίζουμε φυσικούς παράγοντες ή μηχανισμούς που να μπορούν να τα προκαλέσουν. Mε κάθε επιφύλαξη, το πλέον συναφές προς τον ευαγγελικό αστέρα της Bηθλεέμ μετεωρολογικό φαινόμενο είναι ο σφαιρικός κεραυνός (ακραία εκδοχή).

- Για ένα φαινόμενο όπως ο αστέρας της Bηθλεέμ δεν μας επιτρέπεται να μπούμε στη λογική κατασκευής δογματικών προσωπικών σεναρίων και στη διατύπωση απόψεων που αποσκοπούν όχι στη διερεύνηση της αλήθειας, αλλά στην ψευδεπιβεβαίωση προσωπικών μεταφυσικών ή άλλων δογμάτων, καθώς και την εξυπηρέτηση προσωπικών τακτικών, μεθοδεύσεων και επιδιώξεων.
Σάντρο Mποτιτσέλι, «H προσκύνηση του Bρέφους», π. 1473. Πινακοθήκη Oυφίτσι, Φλωρεντία. Tο λίκνο της νέας θρησκείας πάνω στα λείψανα του παλιού κόσμου, που, εξαντλημένος και αστεγής, αδυνατεί πια να καλύψει πνευματικά και ψυχικά τον άνθρωπο. Tο φως του άστρου είναι, εν τούτοις, διακριτικό, η παρηγορία του μοιάζει ελάχιστα απαραίτητη στον νέο, σφριγηλό κόσμο της αναγέννησης, που η δύναμη, η βεβαιότητα και η αισιοδοξία του ακτινοβολούν μέσα από τη χαλαρή, σίγουρη στάση των σωμάτων – μόνο σωμάτων, δεν υπάρχουν «δυνάμεις ασωμάτων» στον πίνακα. Πλησιάζει η ώρα της αναζήτησης μιας ρασιοναλιστικής ερμηνείας του κόσμου και των άστρων. Όμως το παγώνι, σύμβολο της έπαρσης και της ματαιοδοξίας, είναι παρόν...

Mια γενική άποψη θεολογικού και φιλοσοφικού χαρακτήρα που θα μπορούσε να διατυπωθεί είναι η ακόλουθη. Eφόσον ο δημιουργός ίδρυσε τον φυσικό νόμο, δεν είναι δυνατόν να γίνεται συγχρόνως και ο μεγάλος παραβάτης του, καταστρατηγώντας τον έστω και σε έκτακτες περιστάσεις, όπως αυτήν του αστέρα της Bηθλεέμ, υπονομεύοντας όμως με τον τρόπο αυτόν τις ίδιες τις ιδρυτικές προθέσεις του.

Στη βάση όσων προαναφέρθηκαν, θα μπορούσαμε, συνοψίζοντας, να διατυπώσουμε την άποψη ότι φαινόμενα όπως το άστρο της Bηθλεέμ, αν βέβαια αυτό υπήρξε, κινούνται εντός των πλαισίων του γενικότερου φυσικού νόμου, ίσως όμως έξω από το σύστημα της μέχρι σήμερα υπάρχουσας επιστημονικής γνώσης. Yπό την έννοια αυτή, περιγράφοντας το άστρο της Bηθλεέμ, μπορούμε να δεχθούμε τους όρους «υπερβατικό» και «μεταφυσικό», ως προς τη φύση του.

Eν κατακλείδι, ως θετικοί επιστήμονες νομιμοποιούμαστε να διατυπώνουμε άποψη για το τι δεν ήταν το άστρο της Bηθλεέμ, αλλά όχι να πλάθουμε σενάρια για το τι πιθανώς ήταν.

Πλανηθήκαμε, λοιπόν, χρόνια πολλά όλοι όσοι ψάχνουμε κάθε Χριστούγεννα να ανακαλύψουμε το μαγικό άστρο της αγάπης των παιδικών μας χρόνων στον χειμωνιάτικο ουρανό; Ασφαλώς όχι. Θα συνεχίσουμε την αναζήτηση, ξέροντας όμως ότι ποτέ δεν θα το βρούμε αν δε χαθούμε στη γνώση ενός μακρινού και ανεξάντλητου κόσμου, του μύχιου κόσμου της ψυχής μας, στον οποίο ποτέ ίσως δεν θα καταδυθήκαμε αρκετά και δεν θα κατανοήσαμε πλήρως.


Σημείωση

1. βλ. Σ. Θεοδοσίου, Μ. Δανέζη: «Στα Iχνη του Ι.Χ.Θ.Υ.Σ», Δίαυλος, Αθήνα 2000.

Copyright: http://www.kathimerini.gr


Η Παλαιά Διαθήκη στην Εβραϊκή και την Χριστιανική Θρησκεία...

 
Οι Εβραίοι, ή όπως αλλιώς τους ονόμασε η Ιστορία στο διάβα της… θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν, επιεικώς, επιθετικοί, «κλειστοί» και όπως τους είπε ο ίδιος ο Χριστός «γενεά πονηρά και μοιχαλίς» (Ματθ. 16, 1 και Ματθ. 13, 38-42)

Προϊόν του πολιτισμού αυτού του λαού, υπήρξε η Παλαιά Διαθήκη η οποία, ως πρωτογενής πηγή, τροφοδοτεί με υλικό αυτό το Ιστολόγιο.

Θα προσπαθήσω, μέσα από τις αναφορές μου, να απαντήσω σε δύο ερωτήματα που μου έχουν από καιρό τεθεί:

α) Ποια είναι η σχέση της Εβραϊκής θρησκείας με την Παλαιά Διαθήκη;

β) Γιατί στη Χριστιανική πίστη και λατρεία διατηρούνται τα βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης;

Αναγκαστικά, θα παρουσιάσω μια γενική μόνο ιδέα εδώ…

Ας δούμε πρώτα την σχέση της Εβραϊκής θρησκείας με την Παλαιά Διαθήκη

Οι Εβραίοι, κατ’ αρχήν, αντλούν ερείσματα για να δηλώνουν ο «εκλεκτός λαός» από την Παλαιά Διαθήκη (Π.Δ.).

Η εκλογή τους πράγματι, έγινε από τον Θεό, σύμφωνα με το κείμενο, όμως μόνο για να γίνουν ο δίαυλος από όπου θα περνούσε το «σχέδιο της σωτηρίας του κόσμου».

Δηλαδή… ο λαός του Ισραήλ, διαλέχτηκε από τον Θεό, κατά την Π.Δ., και του ζητήθηκε να μείνει καθαρός από προσμείξεις και ξένες επιδράσεις-κυρίως δε να μην χάσει την πίστη του-μόνο και μόνο για να γεννηθεί από τα σπλάχνα του ο Μεσσίας. ΤΙΠΟΤΕ ΑΛΛΟ.

Τα βιβλία του Εβραϊκού κανόνα, αυτά δηλαδή που αποτελούν την Εβραϊκή βίβλο, το Τανάκ, αποτελούν μια ιερή, και για τους Εβραίους και για τους Χριστιανούς, ανθολόγηση κειμένων. Εξ αρχής, αυτή η ανθολόγηση, ήταν φυσικό να αποκλείσει από τους κόλπους της τα πάσης φύσεως κοσμικά έργα, τα έργα που δεν συμφωνούσαν με την θρησκευτική διδασκαλία του Ιουδαϊσμού και τα χαρακτηριζόμενα ως απόκρυφα ή ψευδεπίγραφα έργα της μεταγενέστερης εποχής. Ήταν δηλαδή εθνική και θρησκευτική γραμματεία η οποία στην πορεία απέκτησε «κανονικότητα». Τα αρχαιότερα αποσπάσματα ανάγονται λίγο πριν τον 13ο αι. π.Χ.. Η γραπτή μορφή της βιβλικής γραμματείας είναι βέβαιο ότι αποκτά σάρκα και οστά στα χρόνια του Δαυίδ, 10ο αι. π.Χ., αν και οι ρίζες της προσδιορίζονται στον 12ο αι..

Λίγα λόγια για το Τανάκ, την Εβραϊκή Βίβλο δηλαδή και το Ταλμούδ, την Εβραϊκή παράδοση.

Τανάκ, στα Εβραϊκά. תנ״ך‎, ονομάζονται σύμφωνα με τον Ιουδαϊσμό οι Άγιες Γραφές, δηλαδή η Εβραϊκή Βίβλος. Το Τανάκ περιλαμβάνει όσα από τα βιβλία της Χριστιανικής Παλαιάς Διαθήκης περιλαμβάνει ο ιουδαϊκός κανόνας των θεόπνευστων βιβλίων, δηλαδή χωρίς τα Απόκρυφα και τα Δευτεροκανονικά βιβλία που, όπως έχω ξαναγράψει, δέχονται με διαφορετικό τρόπο οι Χριστιανικές ομολογίες. Ο ιουδαϊκός κανόνας κλείνει και οριστικοποιείται στα χρόνια των Μακκαβαίων και μέχρι το τέλος της ιουδαϊκής ιστορίας, δηλαδή από τον 2ο αι. μ.Χ. ως το 70 μ.Χ..


Ο όρος Τανάκ αποτελεί ακρώνυμο των τμημάτων από τα οποία αποτελείται, και περιέχει 39 βιβλία:

* Τορά (ο Νόμος, στα Εβραϊκά תורה‎), είναι τα αρχαιότερα βιβλία της συλλογής, η Πεντάτευχος, η συγγραφή των οποίον αποδίδεται από την Ιουδαϊκή παράδοση στον Μωϋσή.
* Νεβιείμ (οι Προφήτες, στα Εβραϊκά נביאים‎)
* Κεθουβείμ (τα Αγιόγραφα ή Γραπτά, στα Εβραϊκά כתובים‎)

Τα βιβλία της Εβραϊκής Βίβλου, αναγιγνώσκονται στις Εβραϊκές γιορτές και συνιστούν για τον Ιουδαϊσμό την πηγή της Θείας Αποκάλυψης. Ειδικά το βιβλίο του Νόμου, η Τορά, αποτελεί για τους Εβραίους, οδηγό τον οποίον-όσοι είναι πιστοί-δεν εγκαταλείπουν. Απαγορεύσεις και επιβεβλημένες πρακτικές που καθορίζονται από τα κείμενα διέπουν όλες τις πτυχές της ζωής, από το πώς θα σφαχθεί ένα ζώο για να είναι κατάλληλο να φαγωθεί, ως την περιτομή, από τις μικρές ως τις μεγάλες συνήθειες. Η ανάγνωση της Τορά επιβάλλεται να γίνεται κάθε Δευτέρα και Πέμπτη, διότι, κατά μία άποψη, ο πιστός Ιουδαίος δεν πρέπει να μείνει πάνω από τρεις ημέρες χωρίς να ακούσει την Τορά.

Το Ταλμούδ είναι μια ογκώδης, εξω-βιβλική συλλογή εβραϊκών κειμένων, προϊόν του μεσαιωνικού Ιουδαϊσμού, που αποτελεί τη συνέχεια της ιουδαϊκής Βίβλου και περιλαμβάνει όχι μόνο κείμενα που αφορούν την ερμηνεία του μωσαϊκού Νόμου αλλά και ποικίλο άλλο υλικό, νομικό, θεολογικό, ηθικό, επιστημονικό, ιστορικό, λαογραφικό κ.λπ. έχοντας έτσι και εγκυκλοπαιδικό χαρακτήρα.

Το Ταλμούδ ερμηνεύεται ως μελέτη ή διδασκαλία, κατά σύντμηση του Ταλμούδ Τορά που σημαίνει μελέτη ή διδασκαλία του νόμου και ήταν έργο μορφωμένων ραββίνων, οι περισσότεροι από τους οποίους είναι ανώνυμοι. Μετά τον μωσαϊκό Νόμο, είναι το έργο που επέδρασε όσο κανένα άλλο στη ζωή και τη σκέψη του ιουδαϊσμού.

Το Ταλμούδ, αποτελείται από δύο βασικά τμήματα:

* Τη Μισνά, που σημαίνει μελέτη, μάθηση, από το ρήμα σανά που σημαίνει διδάσκω δι’ επαναλήψεως και
* Την Γκεμαρά, που σημαίνει τελείωση ή ολοκλήρωση.

Σε αυτά προστίθενται και κάποια βοηθητικά κείμενα.

Να περάσουμε τώρα στο δεύτερο ερώτημα…

Γιατί στη Χριστιανική πίστη και λατρεία διατηρούνται τα βιβλία της Π.Δ.;

Η χρήση της Π.Δ. στη λειτουργική ζωή, είναι ένα θέμα που ανά καιρούς δημιούργησε ζητήματα και εύλογα ερωτήματα, αφού μέσα στην Π.Δ. αντανακλάται το πολεμικό φρόνημα, η σκληρότητα και η επιθετικότητα του… «εκλεκτού λαού»…

Κάποιες απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα μπορείτε να δείτε… και εδώ.

Να πούμε πρώτα ποια είναι αυτή η «σωτηρία» που αναφέραμε ότι εξ αιτίας της επελέγη από τον Θεό ο λαός του Ισραήλ ως «περιούσιος»…και τι ακριβώς είναι το «σχέδιο» του Θεού…

Ο άνθρωπος, κατά την βιβλική διήγηση, πλάθεται από τον Θεό «κατ’ εικόνα και ομοίωση Θεού». Δύσκολοι Θεολογικοί όροι…αλλά θα πω δυο κουβέντες να τους ξεθολώσω κάπως γιατί είναι απαραίτητο…θα πω δηλαδή πώς του ερμηνεύει η Ορθόδοξη Θεολογία…

Το «κατ’ εικόνα»: είναι το όλον της φύσης του ανθρώπου, χαρίσματα και δυνατότητες… η προίκα που του έδωσε δηλαδή ο Θεός.
Το «καθ’ ομοίωση»: είναι η αξιοποίηση των δυνατοτήτων της φύσης του ανθρώπου με προσανατολισμό στον Θεό.

Έπλασε, λοιπόν, ο Θεός τον άνθρωπο κατά την Βιβλική διήγηση, ελεύθερο, αυτεξούσιο, πνευματικό, κοινωνικό, κυρίαρχο επί της κτίσεως. Σκοπός αυτής της προίκας, είναι να αξιοποιηθεί για να γίνει ο άνθρωπος Θεός. Δηλαδή, εκτός των άλλων, αθάνατος. Αφού εκτός από το κατ’ εικόνα, πάντα κατά την Ορθόδοξη Θεολογία, στην κατάσταση του Παραδείσου ο άνθρωπος ήταν προικισμένος και με τα «δώρα της αρχέγονης δικαιοσύνης», δηλαδή την δυνατότητα αθανασίας, αναμαρτησίας, την αθωότητα, την ακακία, την αγαθότητα, την έλλειψη πόνου, κόπου και φθοράς, την κατοχή πολλών γνώσεων…

Αυτά όλα τα προικιά ήταν δυνατότητες, όχι τελειωμένα πράγματα… ήταν εν δυνάμει.

Πάντα κατά την Ορθόδοξη Θεολογία, λόγω της «πτώσης» των Πρωτοπλάστων…
του οντολογικού δηλαδή αποχωρισμού τους από τον Θεό, είναι μακρύς πια αυτός ο δρόμος της Θέωσης, διότι «αμαυρώθηκε το κατ εικόνα», ο άνθρωπος έγινε δηλαδή θνητός, πάσχει και φυσικά… αποσυνδέθηκε από τον Θεό και από την αρμονική του σχέση με την Φύση.

Με την «πτώση», δηλαδή, η φύση του ανθρώπου εισήλθε στον κόσμο της φθοράς, και μαζί του εισήλθε στον κόσμο της φθοράς και όλη η Δημιουργία.

Ο άνθρωπος φτιάχτηκε «λίαν καλώς», είναι εικόνα Θεού και με την προσωπική του προσπάθεια, το «καθ’ ομοίωσην», πορεύεται προς το «κατ’ εικόνα». Το «καθ’ ομοίωσην», δηλαδή, απλά είναι ο δρόμος. Δρόμος που ο άνθρωπος τον πορεύεται πάντα με την Χάρη του Θεού.

Μικρή παρέκβαση…

Δεν χρειάζεται να συμφωνείτε με όλα αυτά που σας λέω… αυτά είναι μέρος της Χριστιανικής Ανθρωπολογίας.
Είναι δηλαδή η Χριστιανική απάντηση στα ερωτήματα «ποιος δημιούργησε τον άνθρωπο;» και «ποιος ο σκοπός ύπαρξης του ανθρώπου;».
Δεν είναι απαραίτητο να τα πιστεύει κάποιος που… δεν πιστεύει και που έχει φυσικά κάθε δικαίωμα σ’ αυτό.

Και… ναι… όποιος επιλέγει να μην πιστεύει, μπορεί να απαντά σε όσους του… κολλάνε, ότι:

Ως ελεύθερος και αυτεξούσιος επιλέγει τι θα πιστέψει ο ίδιος…
Αυτό οφείλουν να το σεβαστούν άπαντες, αφού αυτοί οι «άπαντες» ισχυρίζονται ότι ελευθερία και αυτεξούσιο είναι μέρος των δυνατοτήτων του ανθρώπου ως Θεϊκού Δημιουργήματος…
Άρα να τον αφήσουν όποιον δεν πιστεύει στην ησυχία του και…ο Θεός ξέρει αν και πότε θα…τα βρουν οι δυο τους…

Στο θέμα μας τώρα…

Ολόκληρη η Π.Δ., ειδικά δια των Προφητών ευαγγελίζεται αυτό το μήνυμα. Στην Π.Δ. «πατά» ο λόγος και η διδασκαλία του Χριστού και των Αποστόλων για να δειχθεί ότι Αυτός, ο Γιος της Μαρίας, είναι ο Υιός του Θεού, ο αναμενόμενος Μεσσίας.

Η Καινή Διαθήκη (Κ.Δ.) και η Πατερική γραμματεία, στηρίζονται στην Παλαιά Διαθήκη, την ερμηνεύουν με Χριστολογική ματιά και αποτελούν απάντηση στην Εβραϊκή θεώρηση περί του εκλεκτού λαού και του ακόμη επερχόμενου Μεσσία...
Ο Μεσσίας ήρθε, είναι ο Χριστός και είναι τόσο Χριστός όσο και Γιαχβέ, δηλαδή Θεός Πατέρας, διότι ο Θεός είναι Ένας με τρεις υποστάσεις.


…Ως γαρ υιός τεχθείς
και ως αμνός αχθείς,
και ως πρόβατον σφαγείς,
και ως άνθρωπος ταφείς,
ανέστη εκ νεκρών ο Θεός,
φύσει Θεός ων και άνθρωπος.
Ός έστι τα πάντα,
καθ’ ό κρίνει νόμος,
καθ’ ό διδάσκει λόγος,
καθ’ ό σώζει χάρις,
καθ’ ό γεννά πατήρ,
καθ’ ό γεννάται υιός,
καθ’ ό πάσχει πρόβατον,
καθ’ ό θάπτεται άνθρωπος,
καθ’ ό ανίσταται Θεός.
Ούτος έστιν Ιησούς ο Χριστός,
ού η δόξα εις τους αιώνας των αιώνων.
Αμήν


Μελίτων Σάρδεων, ομιλία Περί Πάσχα

Ό,τι κείμενο γράφτηκε μετά την έλευση του Χριστού, δεν μπορεί να «σταθεί» χωρίς την Π.Δ., διότι δεν μπορεί να ευαγγελισθεί κάτι που έχει ήδη συντελεστεί, την έλευση εν προκειμένω του Μεσσία. Ευαγγελίζονται, τα μετά Χριστόν κείμενα, την Δευτέρα Παρουσία, τα Έσχατα δηλαδή και την Βασιλεία του Χριστού.

Η πρώτη «αναφορά» του Θεού στο «σχέδιο σωτηρίας», γίνεται αμέσως μετά την «πτώση»… στο Κεφ. 3,14 της Γενέσεως, το λεγόμενο και «Πρωτοευαγγέλιο», όπως έχω ξαναγράψει…

«Λέει» ο Θεός στον όφη της διήγησης:

«καὶ ἔχθραν θήσω ἀνὰ μέσον σοῦ καὶ ἀνὰ μέσον τῆς γυναικὸς καὶ ἀνὰ μέσον τοῦ σπέρματός σου καὶ ἀνὰ μέσον τοῦ σπέρματος αὐτῆς· αὐτός σου τηρήσει κεφαλήν, καὶ σὺ τηρήσεις αὐτοῦ πτέρναν»…

Ο όφις αυτός, κατά την Θεολογία, είναι ο Διάβολος, το όντως Κακό δηλαδή…
Η γυναίκα του κειμένου, κατά την Χριστιανική Θεολογία, είναι η Παναγία…
Το σπέρμα της γυναικός είναι ο Μεσσίας ο οποίος θα νικήσει τον Διάβολο, θα του συνθλίψει δηλαδή το κεφάλι νικώντας τον δια της Αναστάσεώς Του, ενώ ο Διάβολος θα του τραυματίσει την φτέρνα δια του επιφυλασσόμενου Σταυρικού Θανάτου Του.

Αυτές οι δύο εκφράσεις, δηλαδή, αναφέρονται στη Νίκη του Χριστού επί του Θανάτου δια του Θανάτου Του.

Στον Αναστάσιμο Ύμνο…
Χριστός Ανέστη εκ νεκρών,
θανάτω θάνατον πατήσας
και τοις εν τοις μνήμασιν,
ζωήν χαρισάμενος

μπορούμε θαυμάσια να δούμε να υμνείται η «σωτηρία» έτσι όπως την κατανοεί η Χριστιανική πίστη.

Σωτηρία είναι η κατάργηση του Θανάτου, της κοινής μοίρας των ανθρώπων.

Ο Θάνατος πλήττει την ανθρώπινη φύση, είναι η οντολογική της μοίρα εξαιτίας της «πτώσης». Είναι ο «έσχατος εχθρός» (Α΄Κορ. 15,26.), από τον οποίο ήρθε ο Χριστός να μας λυτρώσει. Γι αυτό πέθανε και Αναστήθηκε, για να λυτρώσει από το Θάνατο ολόκληρη την ανθρωπότητα. Ελπίδα για τον Χριστιανό είναι η Ανάσταση. Ανάσταση του σώματος κατά την Χριστιανική Ανθρωπολογία, διότι η ψυχή είναι ήδη αθάνατη.

Χάρισμα Ζωής, σωτηρίας δηλαδή στους «εν τοις μνήμασιν», σε όλο το θνητό ανθρώπινο γένος, είναι ο Θάνατος και η Ανάσταση του Ιησού.

Το «σχέδιο» προϋπέθετε την Σάρκωση, τον ιστορικό Βίο, την Σταύρωση και την Ανάστασή Του. Την ενανθρώπιση του Θεού Λόγου, του Υιού του Θεού, του Δευτέρου προσώπου της Αγίας Τριάδας. Αυτό το «σχέδιο» περιγράφεται εντός της Π.Δ..

Ο «Άδης επικράνθη» με την παρουσία Του εκεί και με την Ανάστασή Του «κατεπόθη θάνατος εις νίκος».


Είχαμε πάρει το μονοπάτι για το σπίτι
θάλασσα ολούθε μπαμπακιά ο Απρίλης
κι όσο χωνόμαστε μες στα πλατάνια
τόσο σωπαίναν δε φυσούσε
μόνο που με κοιτάζαν από μέσα μου
νωπά τα μάτια της απ’ τα κεριά
και σφύριζα θυμάμαι το Χριστός Ανέστη.

Ο ουρανός που λίγο πριν αστροφορούσε
σ’ άσπρο σεντόνι γύριζε και σε βρεγμένο.

Δυο βήματα απ’ τη βρύση ο αδερφός της,
έσταζε το βρακί και το παγούρι του
―Χριστός Ανέστη, πώς περνάς, τι να περνούσε
κόντευε χρόνο πεθαμένος.
Γύρισε να μας δει κι έφεξε ο τόπος
σαν κάποιος να μας φωτογράφιζε τη νύχτα.

Χριστός Ανέστη
Μιχάλης Γκανάς

από το Μαύρα Λιθάρια, Καστανιώτης 1993


Τις μέρες που ο Υιός του Ανθρώπου πορεύεται προς τον Σταυρό, η Λειτουργική ζωή είναι γεμάτη από αναγνώσματα της Παλαιάς Διαθήκης, πάνω σε αυτά στηρίζεται ολόκληρη η υμνογραφία των ημερών. Δεν είναι αποδοχή των «σταυρωτήδων», που λέει ο λαός, ούτε της πολιτικής τους φυσικά.
Είναι υπενθύμιση του Θεόπνευστου λόγου των Προφητών, ο οποίος επαληθεύεται με τον Σταυρό και την Ανάσταση, άρα και διαβεβαίωση ότι οι λόγοι του Χριστού που συναντάμε στην Κ.Δ. και η υπόσχεση της Δευτέρας Παρουσίας Του θα εκπληρωθούν και αυτοί… είναι επαναβεβαίωση του Χαρμόσυνου Μηνύματος και επανάληψη του Έρχου προς τον Αναστημένο Χριστό …


*** ΕΓΩ δεν είμαι ποιητής... αγαπώ όμως τους ποιητές και την ποίηση, κοσμική και εκκλησιαστική ποίηση αποτυπώνουν τα χνάρια του Θεού στην ανθρώπινη ψυχή.

Καλή Ανάσταση...



Ελένη Λιντζαροπούλου


Ενδιαφέροντα άρθρα για το Ταλμούδ εδώ

Γλωσσάρι του Ιουδαϊσμού εδώ

Για την Καμπάλα διαβάστε εδώ